Podczas spotkania Donalda Trumpa, Xi Jinpinga i Władimira Putina w Shenzhen Iran nie usiądzie do stołu, choć jego sprawa ma należeć do ważnych tematów rozmów. Waszyngton chce zaostrzyć blokadę Teheranu, a Chiny i Rosja pozostają dla Iranu głównym oparciem, każde na swoich warunkach.
Chiny jako gospodarcze koło ratunkowe
Chiny są obecnie najważniejszym odbiorcą irańskiej ropy. Według szeroko powtarzanych doniesień w 2025 roku chińscy kupcy odbierali ponad 80 proc. irańskiego eksportu morskiego. Robili to głównie przez niezależne rafinerie i z dużym rabatem, wynikającym z sankcji. Iran stał się przy tym coraz bardziej zależny od chińskich towarów, maszyn i materiałów przemysłowych.
Zdaniem Mohsena Solhdoosta, adiunkta stosunków międzynarodowych z Xi’an Jiaotong-Liverpool University, Chiny są ważne dla strategii USA, ale nie decydują o jej powodzeniu. Stany Zjednoczone mogą znacząco ograniczyć wpływy Iranu ze sprzedaży ropy i dostęp do sprzętu także bez chińskiej współpracy. Co innego wymusić na Teheranie zmianę polityki. Ekspert ujął to tak: „łatwiej pokazać, że można zablokować handel, niż że można zdecydować o wyborach politycznych innego rządu”.
Presja rośnie. W listopadzie Waszyngton ogłosił inicjatywę Task Force Iron Gate, która ma utrudnić przepływ objętych sankcjami towarów, sprzętu wojskowego i pieniędzy przez lądowe granice Iranu oraz Morze Kaspijskie. Handel jednak nie zniknął. Interesy Iraku, Pakistanu czy Turcji sprawiają, że towary nadal przemieszczają się po regionie, choć pod większą kontrolą. Sama chęć zakupu ropy nie wystarczy: jeśli załadowane tankowce nie dotrą na rynek, pieniądze do Iranu nie popłyną.
Teheran planuje na najgorszy scenariusz
Wysoki rangą urzędnik irańskiej Organizacji Planu i Budżetu przekazał niedawno, że budżet na lata 2027–2028 jest przygotowywany w kilku wariantach, także takim, w którym wpływy z ropy spadają do zera. Nie oznacza to przyjęcia budżetu bez ropy, ale pokazuje, jak poważnie Iran ocenia sytuację.
Chiński handel może ratować kluczowe fragmenty gospodarki. Maszyny, elektronika, części zamienne i komponenty przemysłowe nadal mogą docierać do Iranu koleją i drogami. Nie zastąpi to transportu morskiego pod względem skali i kosztów, ale pozwoli utrzymać pracę wybranych fabryk i infrastruktury.
Pekin i Moskwa mają własne cele
Poparcie gospodarcze nie oznacza dla Pekinu akceptacji każdego posunięcia Teheranu. Szef chińskiej dyplomacji Wang Yi deklaruje współpracę z Iranem, ale wzywa też do negocjacji, bezpiecznego przepływu przez Cieśninę Ormuz i stabilnych dostaw energii. Przedłużający się konflikt wokół Ormuzu zagraża globalnym dostawom surowców i żegludze, więc Chinom zależy zarówno na irańskiej ropie, jak i na spokoju w regionie.
Rosja z kolei dzieli z Iranem dostęp do Morza Kaspijskiego i rozwija z nim współpracę wojskową, transportową i gospodarczą. Irańscy urzędnicy rozmawiali o wykorzystaniu rosyjskich i północnych szlaków handlowych, by osłabić skutki amerykańskich ograniczeń. Pojawiały się też spekulacje o wymianie ropy i głębszej pomocy Moskwy, ale trudno je zweryfikować.
Solhdoost przestrzega przed przeceniana rosyjskiego wsparcia. Partnerstwo strategiczne obejmuje współpracę w zakresie bezpieczeństwa i przeciwdziałanie jednostronnym sankcjom, lecz nie zobowiązuje Rosji do wejścia do wojny w obronie Iranu. Moskwa, zaangażowana na Ukrainie, może też wykorzystywać relacje z Teheranem jako kartę w rozmowach z Trumpem. Ahmad Vakhshiteh z moskiewskiego Center for Strategic Research on Developing Relations with the Middle East uważa, że szczyt ma sens, jeśli zapoczątkuje stały format dialogu, ale nie należy oczekiwać przełomu po jednym spotkaniu.
Co to oznacza dla Polski
Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim sprawa pośrednia. Spór o Iran dotyczy bezpieczeństwa żeglugi w rejonie Ormuzu i dostaw ropy, a ich zakłócenia mogą wpływać na światowe ceny surowców, a w dalszej kolejności na koszty paliw i transportu. Warto też obserwować, czy Iran stanie się elementem szerszych targów USA z Rosją, bo rozmowy dotyczące Ukrainy mają dla Polski jako sąsiada znaczenie bezpośrednie.
Ostatecznie szczyt może rozstrzygnąć nie to, czy Chiny i Rosja wspierają Iran, ale ile to wsparcie jest warte, gdy na stole leżą większe interesy.
Źródło: DW – „Iran relies on China and Russia as US pressure grows, but both powers are pursuing broader interests”
